Σαν σήμερα: Η αρχή του τέλους της αθωότητας

Στις 6 Ιανουαρίου 1974 το αγγλικό ποδόσφαιρο βρέθηκε μπροστά σε μια καμπή που τότε έμοιαζε τεχνική και προσωρινή, αλλά εκ των υστέρων αποδείχθηκε βαθιά ιστορική. Εκείνη την ημέρα διεξήχθησαν για πρώτη φορά επίσημοι αγώνες Κυριακής στην Αγγλία, στο πλαίσιο του FA Cup, σπάζοντας μια παράδοση δεκαετιών που συνέδεε το ποδόσφαιρο σχεδόν αποκλειστικά με το Σάββατο. Δεν επρόκειτο για μια συνειδητή επανάσταση, αλλά για μια αναγκαστική προσαρμογή στις κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες της εποχής. Η Αγγλία των αρχών της δεκαετίας του ’70 ζούσε υπό τη σκιά της ενεργειακής κρίσης, με περιορισμούς στις μετακινήσεις και γενικότερη αβεβαιότητα. Το ποδόσφαιρο, ως καθρέφτης της κοινωνίας, δεν μπορούσε να μείνει ανεπηρέαστο. Μέχρι τότε, η Κυριακή θεωρούνταν σχεδόν «απαγορευμένη» για επίσημους αγώνες, τόσο για θρησκευτικούς όσο και κυρίως για κοινωνικούς λόγους. Η διεξαγωγή ματς εκείνη την ημέρα αμφισβητούσε μια βαθιά ριζωμένη αντίληψη για το πώς οργανώνεται ο ελεύθερος χρόνος και η δημόσια ζωή.

Ο επιθετικός της Bristol Rovers, ο Bruce Bannister

Οι τέσσερις αγώνες της Κυριακής εκείνης ήταν λίγοι, προσεκτικά επιλεγμένοι και κατανεμημένοι έτσι ώστε να περιοριστούν οι αντιδράσεις. Παρ’ όλα αυτά, τα στοιχεία προσέλευσης δείχνουν ξεκάθαρα ότι το κοινό δεν αγκάλιασε άμεσα την αλλαγή. Στον αγώνα Bolton Wanderers – Stoke City κόπηκαν 39.138 εισιτήρια με στο Burnden Park, χωρητικότητας περίπου 70.000 θεατών. Στο Bradford City – Alvechurch οι 13.062 θεατές γέμισαν μόλις ένα μέρος του Valley Parade των περίπου 40.000 θέσεων. Στο Nottingham Forest – Bristol Rovers οι 23.456 φίλαθλοι άφησαν σχεδόν μισό άδειο το City Ground, χωρητικότητας περίπου 49.000. Ακόμη και στο μικρό Abbey Stadium της Cambridge, που τότε χωρούσε γύρω στους 10.000 θεατές, οι 8.479 παρευρισκόμενοι δεν συνιστούσαν πλήρη κάλυψη. Το μήνυμα ήταν σαφές: ο κόσμος σνόμπαρε την Κυριακή. Όχι επειδή αδιαφορούσε για το ποδόσφαιρο, αλλά επειδή η ιδέα του κυριακάτικου αγώνα δεν είχε ακόμη κοινωνικά αφομοιωθεί. Η παρουσία στα γήπεδα ήταν επιφυλακτική, σχεδόν διστακτική, σαν μια άτυπη υπενθύμιση ότι το Σάββατο παρέμενε η «φυσική» ημέρα του ποδοσφαίρου.

Ιστορικά, το πρώτο κυριακάτικο παιχνίδι ήταν το Cambridge United – Oldham Athletic στο Abbey Ground, με ώρα έναρξης τις 11:15 το πρωί, μια επιλογή που φανερώνει τον φόβο σύγκρουσης με τις κοινωνικές συνήθειες της Κυριακής. Το παιχνίδι έληξε 2-2 και δύο ημέρες αργότερα, στον επαναληπτικό της 8ης Ιανουαρίου, η Oldham προκρίθηκε με σκορ 1-0. Αγωνιστικά, τίποτα το εξαιρετικό. Ιστορικά, όμως, είχε ήδη γραφτεί κάτι πολύ σημαντικό. Κι όμως, αυτό το φαινομενικά διστακτικό ξεκίνημα αποδείχθηκε καθοριστικό με τρόπους που τότε κανείς δεν μπορούσε να προβλέψει. Το προηγούμενο είχε δημιουργηθεί και, το σημαντικότερο, είχε γίνει αποδεκτό χωρίς κοινωνική ρήξη. Η Κυριακή έπαψε να είναι «απαγορευμένη ζώνη» και άρχισε σταδιακά να ενσωματώνεται στο ποδοσφαιρικό ημερολόγιο. Αρχικά δειλά, έπειτα πιο συστηματικά, μέχρι που μετατράπηκε στον βασικό πυλώνα του αγωνιστικού προγράμματος. Εκεί όπου το 1974 οι εξέδρες έμεναν μισοάδειες και ο κόσμος αντιμετώπιζε με καχυποψία την αλλαγή, σήμερα συγκεντρώνεται το παγκόσμιο ενδιαφέρον, οι μεγαλύτερες τηλεθεάσεις και τα πιο «βαριά» παιχνίδια της σεζόν. Οι πρώτοι εκείνοι κυριακάτικοι αγώνες δεν άλλαξαν απλώς το πότε παίζεται ποδόσφαιρο· αποκάλυψαν πώς το άθλημα άρχισε να απομακρύνεται από τον στενό κοινωνικό του ρόλο και να προσαρμόζεται σε μια λογική συνεχούς επέκτασης.

1973: Fa Cup κλήρωση 3ου γύρου

Από εκείνον τον Ιανουάριο του 1974 μέχρι τον 21ο αιώνα, η πορεία του ποδοσφαίρου είναι ουσιαστικά η πορεία της πλήρους εμπορευματοποίησής του. Η τηλεόραση, τα διεθνή δικαιώματα και οι παγκόσμιες αγορές μετέτρεψαν το παιχνίδι από τοπικό κοινωνικό γεγονός σε παγκόσμιο προϊόν κατανάλωσης. Σήμερα, βλέπουμε διοργανώσεις να μεταφέρονται σε χώρες της Αραβικής Χερσονήσου, όχι λόγω ποδοσφαιρικής παράδοσης ή κοινωνικής ανάγκης, αλλά καθαρά για το οικονομικό όφελος, τις επενδύσεις και την προβολή. Τελικοί, Σούπερ Καπ και τουρνουά αποσπώνται από το φυσικό τους περιβάλλον και επανατοποθετούνται εκεί όπου το κεφάλαιο το επιβάλλει. Αν το 1974 η Κυριακή παραβιάστηκε για λόγους ανάγκης, στον σύγχρονο κόσμο το ποδόσφαιρο παραβιάζει σύνορα, παραδόσεις και χρονικές ζώνες για λόγους κέρδους.

Κι έτσι, η απόσταση από εκείνο το πρωινό των 11:15 στο Abbey Ground μέχρι τα υπερπολυτελή στάδια της σύγχρονης ποδοσφαιρικής βιομηχανίας μοιάζει τεράστια αλλά στην πραγματικότητα είναι μια διαδρομή γεμάτη αλλοιώσεις, στην οποία το αρχικό, αγνό συναίσθημα για το άθλημα χάθηκε σταδιακά μέσα στην οικονομική του υπερφόρτωση.

1973: Cambridge United

Αποτελέσματα αγώνων 06/01/1973